21-09-2010

Đoàn Chuẩn và những tình khúc mùa thu


Trong dòng nhạc trữ tình Việt Nam, những ca khúc viết về mùa thu được nhiều người biết đến nhất có lẽ là những tình khúc bất tử của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Trải qua nhiều thế hệ và trong suốt những biến động thăng trầm của đất nước, những ca khúc của ông vẫn được lưu truyền một cách trân trọng. Trong 12 ca khúc phổ biến nhất của ông, có đến 9 bài được sáng tác trong không gian mùa thu, dường như mùa thu luôn ẩn hiện trong những ca khúc của Đoàn Chuẩn.
Ngoại trừ những ca khúc có chủ đề chính là mùa thu như: Thu Quyến Rũ, Tà Áo Xanh, Lá Đổ Muôn Chiều, Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay, Ánh Trăng Mùa Thu…, những ca khúc được yêu thích khác của Đoàn Chuẩn đều liên quan đến mùa thu.

Chẳng hạn như trong bài Tình Nghệ Sĩ (1948):

Đây khách ly hương mấy thu vàng ấm
Nơi quán cô đơn mơ qua trùng sóng

Trong ca khúc Lá Thư (1948):

Nhớ tới mùa thu năm nao
mình anh lênh đênh rừng cùng sông
chiếc lá thu dần vàng theo…

Chuyển bến (1951):

Chiều nay sao dâng nhanh màu tím
Và mây bay theo nhau về bến
Thuyền cắm tay sào từ cuối thu…

Cánh hoa duyên kiếp (1953):

Hồng nào xinh không gai
bướm kia đâu ngờ bẽ bàng
yêu một sớm nhớ nhau bao mùa thu…
……………..
Đêm hôm nay ngồi dưới ánh trăng thu
viết tơ lòng gửi tới cho nhau….

Nghe nhạc Đoàn Chuẩn, người nghe cảm nhận được một mùa thu rất thơ và bàng bạc một nỗi buồn sâu lắng, đôi khi day dứt đến xé lòng.

Thu Quyến Rũ (1950)

Bài hát bắt đầu với giai điệu và ca từ nhẹ nhàng

Anh mong chờ mùa thu
Trời đất kia ngả màu xanh lơ
Đàn bướm kia đùa vui bên muôn hoa…

Nhưng mùa thu không chỉ quyến rũ, mà còn khơi gợi những cảm xúc và hình ảnh đã được chôn dấu ở một góc khuất trong tâm hồn…

Mây bay về đây cuối trời
Mưa rơi làm rung lá vàng
Duyên ta từ đây lỡ làng
Còn đâu những chiều
Dệt cung đàn yêu

Thu nay vì đâu nhớ nhiều
Thu nay vì đâu tiếc nhiều
Đêm đêm nhìn cây trút lá
Lòng thấy rộn ràng
Ngỡ bóng ai về…


Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay (1952)

Với bao tà áo xanh đây mùa thu
Hoa lá tàn, hàng cây đứng hững hờ
Lá vàng từng cánh rơi từng cánh
Rơi xuống âm thầm trên đất xưa

Chỉ với 4 câu trên, Đoàn Chuẩn đã vẽ ra một mùa thu lặng lẽ và nên thơ với những tà áo xanh đi trên con đường có lá thu bay bay đong đầy kỷ niệm của một thời.

Thấy hối tiếc nhiều
Thuyền đã sang bờ
Đường về không lối
Giòng đời trôi đã về chiều
Mà lòng mến còn nhiều
Đập gương xưa tìm bóng…

Nhưng rồi mối tình xưa cũng đành gửi gió cho mây ngàn bay…

Nhưng thôi tiếc mà chi
Chim rồi bay, anh rồi đi
Đường trần quên lối cũ
Người đời xa cách mãi
Tình trần khôn hàn gắn thương lòng


Tà Áo Xanh (1954)

Tà Áo Xanh còn được biết đến dưới tên “Dang Dở”, viết về một mối tình không có đoạn kết

Gió bay từ muôn phía
tới đây ngập hồn anh,
rồi tình lên chơi vơi
Thuyền anh một lá ra khơi
về em phong kín mây trời
đêm đêm ngồi chờ sáng, mơ ai…
………………………………….
ta quen nhau mùa thu
ta thương nhau mùa đông
ta yêu nhau mùa xuân
để rồi tàn theo mùa xuân
người về lặng lẽ sao đành

Một đám cưới đã làm dở dang mối tình ngày ấy:

Rồi chiều nao xác pháo
bên thềm tản mác bay
em đi trong xác pháo
anh đi không ngước mắt
thôi đành em

Ca khúc của Đoàn Chuẩn giàu hình ảnh và có tính biểu tượng cao nên người nghe dễ hòa mình vào cảm xúc của nhân vật. Có lẽ đó cũng là một trong những lý do khiến nhạc của ông có nhiều người hâm mộ đủ mọi lứa tuổi.

Lúc anh ra đi lạnh giá tâm hồn
hoa mai rơi từng cánh trên đường
lạnh lùng mà đi tiếc nhớ thêm chi
hoa tàn nhạc bay theo không gian…


Lá Đổ Muôn Chiều (1954)

Cũng viết về một mối tình dang dở, một đám cưới mùa thu đầy nước mắt, nhưng Lá Đổ Muôn Chiều mang nỗi nhớ nhung da diết và nỗi buồn tê tái, nặng trĩu, làm thổn thức trái tim người nghe. Lá Đổ Muôn Chiều không chỉ tuyệt vời về giai điệu, mà ca từ cũng rất chọn lọc, mượn hình ảnh để diễn tả tâm trạng một cách tự nhiên và đầy biểu cảm.

Thu đi cho lá vàng bay,
Lá rơi cho đám cưới về
Tình anh một con thuyền bé chìm sâu đại dương một đêm nổi sóng

Một con thuyền bé chìm sâu đại dương một đêm nổi sóng”… một hình ảnh thật sống động, phản ánh tâm hồn đầy bão tố của nhân vật mà không cần phải trực tiếp diễn tả.

Có những đêm về sáng đời sao buồn chi mấy cố nhân ơi
Tiếc mà chi dang dở phút phân ly
Thuyền phiêu lãng từ nay không bến đỗ…

Với phương pháp so sánh, Đoàn Chuẩn khéo léo diễn tả sự kiện bằng những hình ảnh thật thơ mộng. Chẳng hạn như hình ảnh “lá vàng bay” liên kết với mối tình dở dang, “thuyền rời xa bến vắng” liên kết với sự chia tay, “huớng dương tàn tạ” liên kết với những ngày tháng tình yêu thăng hoa rồi lụi tàn, cũng như bông hoa bừng nở rồi héo úa…

Thôi thế từ nay như lá vàng bay tình lỡ rồi
Thuyền rơi xa bến vắng người ơi
Hướng dương tàn tạ trong đêm tối
Còn nhớ phương nào hoa đã rơi…

Đoạn kết của Lá Đổ Muôn Chiều như một khoảng lặng tê tái:

Nhưng mỗi mùa thu chiếc lá vàng bay về cuối trời.
Thuyền tình không bến đỗ người ơi.
Nhớ nhau đành tìm trong tiếng hát.
Đời vắng em rồi vui với ai...

Có nhiều người cho rằng Từ Linh, người cùng đứng tên tác giả trong các ca khúc của Đoàn Chuẩn chính là người viết lời cho những ca khúc này. Nhưng theo gia đình Đoàn Chuẩn, khi sáng tác ông thường hội ý với Từ Linh về ca từ, do yêu quý người bạn này nên Đoàn Chuẩn luôn ghi tên Từ Linh phía sau tên mình, ngay cả những bài được viết sau năm 1954 khi Từ Linh đã di cư vào Nam. Chỉ thấy rằng, những ca khúc của ông trở thành bất tử không chỉ do giai điệu hay, mà phần lớn còn do ca từ thật đẹp, hết sức chân thành và biểu cảm.


Ánh Trăng Mùa Thu (1947)

Trong số những tình khúc mùa thu của Đoàn Chuẩn, bài “Ánh Trăng Mùa Thu” ít được biết đến nhất. Đây là sáng tác đầu tiên của Đoàn Chuẩn, ra đời năm 1947. Nhưng vì lý do riêng nào đó, Đoàn Chuẩn không cho in ca khúc này trong các tuyển tập nhạc của ông. Mãi đến năm 2002, một năm sau khi Đoàn Chuẩn qua đời, ca khúc này mới được chính thức công bố.



Ánh Trăng Mùa Thu
Sáng tác: Đoàn Chuẩn - Từ Linh.

Chờ trăng lên ánh trăng e lệ mãi
Vương vấn mong lá rơi bên thềm vắng
Gió thu như cùng chia mối u sầu
Của bóng cây tàn lá trong đêm hờ hững

Rồi trăng lên ánh trăng mơ huyền quá
Âu yếm hoa ý thơ dịu dàng say
Nghe ý thơ xác hoa vô tình vương
dưới ánh trăng mùa thu

Bao nhiêu tâm hồn cùng mơ dưới trăng
Hiu hiu gió may lả lướt bóng ai
Lưng trời tiếng hát mơ hồ của một kiếp
Đến nay còn mơ trong ánh trăng mùa thu

Một thuyền lan dưới trăng thu lờ lững
Trôi đến đâu biết nơi đâu là bến
Bên liễu xanh u buồn trong mối tóc dài
hay tới nơi bờ vắng khi trăng tàn úa

Lòng hờn trăng cuốn thêm bao đời lá
Lá thắm rơi cuốn theo bao đời hoa
Hoa đã phai sắc hương kia còn đâu
dưới ánh trăng mùa thu

Khi con thuyền đời về đây với trăng
Khi bao nhớ thương phai với tháng năm
Con thuyền mơ tới nơi nào chăng còn nhớ
Bến đa tình xưa trong ánh trăng mùa thu

Chờ trăng lên cớ sao e lệ mãi
Than tiếc chi mối duyên nay đà lỡ
Âu yếm ai, ai liền đi đến bên mành
Nhưng cớ sao lảng tránh hương xưa tình cũ…

Rồi thời gian đến phai bao lời hứa
Duyên thắm xưa chắc ai kia còn ghi
Tâm tính xưa chắc ai kia đổi thay
Dưới ánh trăng mùa thu

Khi đôi tâm hồn cùng mơ dưới trăng
Khi đôi mắt nhung âu yếm trách ai
Mỗi lần trăng sáng bên thềm ta lại nhớ
Mối duyên thầm xưa trong ánh trăng mùa thu…

hoadongnoi

2 comments:

Nặc danh nói... [Trả lời]

Một bài viết hay và xúc động về Đoàn Chuẩn, cám ơn bạn đã chia sẻ cảm xúc về âm nhạc của mình.

Nặc danh nói... [Trả lời]

hay

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã đọc bài viết. Nếu bạn có câu hỏi, nhận xét, góp ý cho bài viết, hoặc chia sẻ cảm xúc khi đọc bài viết, hãy ghi vào bảng Đăng một nhận xét dưới đây. Bạn có thể đăng nhập vào tài khoản Gmail (Google) / WordPress, hoặc ghi tên bạn vào mục "Tên/URL" để đăng nhận xét. Nếu bạn dùng Ẩn danh / Anonymous, xin vui lòng ghi lại nickname của bạn để hoadongnoi có thể tham khảo hoặc trả lời cho bạn.

Bạn cũng có thể nhấp chọn biểu tượng phong thư ở mục "Chia sẻ bài viết" để gửi link của bài viết ưa thích đến email của bạn bè. Hoặc nhấp chọn biểu tượng dấu + (Bookmark & Share) để chia sẻ bài viết với các mạng xã hội như Facebook, Twitter, Yahoo, Google...

Để lưu lại đường dẫn của bài viết trên trình duyệt (bookmark), bạn bấm phím "Ctrl + D".